Хомус диэн музыкальнай инструмент. Бу саха эрэ норуотугар буолбакка, бары норуокка үгүстүк тарҕаммыт тэрил буолар. Ол эрээри, саха курдук, хомуһу өрө туппут омук суох. Саха хомуһа тыаһа ырааһынан, тыына уһунунан аан дойдуга аатырыан аатырар. Кини ураты оҥоһуутугар, матырыйаалыгар, форматыгар болҕомто ууруллар.
Сэтинньи 30 күнэ — Хомус күнэ. Бу күн Егор Борисов Ил Дарханынан олорон 2011 сыллаахха таһаарбыт ыйааҕынан бэлиэтэнэр. Саха Сиригэр биллэриллибит Хомус күнүн Бүтүн аан дойдуга бэлиэтииллэр.
Бу күн киин куоракка, өрөспүүбүлүкэ бары муннугар араас тэрээһиннэр ыытыллаллар. Хомус, эбэтэр варган, Аан дойду норуоттарыгар, Хотугу Америка, Дьобуруопа, Илиҥҥи Азия омуктарыгар тиийэ тарҕаммыт былыргы муусука инструмена буолар.
Онон сирдэтэн Харабыт нэһилиэгэр «Айыллаан» култуура киинигэр «Хомуһун хомус» диэн Хомус күнүн бэлиэтээн аастыбыт. Бу тэрээһиҥҥэ уопсайа 66 киһи кыттыыны ылла, бу манна Иннокентий Гаврилович Игнатьев аатынан Харатааҕы оҕо спортивнай оскуолатын 6-7-8 кылааһын оҕолоро, ону тэҥэ нэһилиэкпит олохтоохторо кэлэн хомус туһунан элбэҕи билэн-көрөн бардылар. Хомус көстөр дьүһүнүнэн судургу курдук эрээри, музыката баай, киэҥ, дириҥ. Кинини ытыска бигии, уоска-тиискэ даҕайа тутулуннаҕына, тардааччы тыыныттан тыын ыллаҕына, киһи ис айылгытын арыйар иэйиилээх музыканы үөдүтэр. Хомус алыптаах тыаһын, ураты тыынын кэлэн кэпсээтэ, маастар кылааһы ыытта Дмитрий Федорович Ходулов аатынан норуот айымньытын дьиэтин фольклорго специалиһа, сылын ахсын ыытыллар «Муус Устар» ыччат бэстибээлин «Хомус Тэтимэ» хомус күрэҕин финалистката Мария Васильевна Иванова. Тэрээһин кэннэ оҕолор хомуска дьарыктанар баҕаларын кэлэн эттилэр.
Саха төрүт музыкальнай инструмена тыына уһууругар, сайдарыгар, норуот аатын ааттатарыгар…Өбүгэлэрбит түҥ былыргыттан бүөбэйдээн илдьэ кэлбит, куттарын-сүрдэрин туттарбыт инструменнара, аныгы да дьалхааннаах олохпутугар хахха-көмө буола туруохтун. https://youtu.be/g54rQAmOIjA?si=waYxg1YbEj9HaiMQ
